W miniony piątek, podczas Międzynarodowych Targów Książki w Warszawie, odbyła się debata poświęcona wpływowi sztucznej inteligencji na branżę książki oraz granicom legalności wykorzystania AI w działalności wydawniczej i twórczej. Spotkanie zostało zorganizowane przez Stowarzyszenie Czytam i Słucham Legalnie jako przestrzeń do rozmowy o jednym z najważniejszych wyzwań, przed którymi stoi dziś cały sektor książki.
Czy sztuczna inteligencja stanie się nowym pośrednikiem między książką a czytelnikiem? Czy twórcy i wydawcy zachowają kontrolę nad swoimi treściami w świecie modeli trenowanych na miliardach tekstów? I czy autentyczność stanie się najcenniejszą wartością kultury w erze generatywnej AI? To tylko część pytań, które wybrzmiały podczas debaty „Granice legalności AI w branży książki”, która zapełniła salę konferencyjną po brzegi. Spotkanie poprowadziła Izabela Sadowska, a jej rozmówcami byli: Michał Brański / Wirtualna Polska, Audioteka, Beata Gutowska / Publio, Agora Książki i Muzyka oraz Marcin Kruszewski / Prawo Marcina. Reprezentowali oni różne perspektywy niezbędne do zrozumienia zmian zachodzących dziś na rynku: media cyfrowe i internet, prawo oraz praktyczne wykorzystanie nowych technologii w sektorze dystrybucji i wydawania książek, e-booków oraz audiobooków.
Debata odbyła się przy bardzo dużym zainteresowaniu publiczności, co tylko potwierdziło, że temat sztucznej inteligencji przestał być dyskusją o odległej przyszłości. Dziś dotyczy już bezpośrednio autorów, wydawców, księgarzy, producentów audiobooków, platformy streamingowe i wszystkich uczestników rynku książki. Jednym z najważniejszych wątków była zmiana sposobu, w jaki odbiorcy wyszukują informacje i odkrywają nowe treści. Coraz częściej użytkownicy nie trafiają już na strony internetowe wydawców, mediów czy księgarń, ale otrzymują gotowe odpowiedzi generowane przez sztuczną inteligencję. To fundamentalna zmiana, która może wpłynąć nie tylko na ruch w internecie, ale również na sposób rekomendowania książek i budowania relacji z czytelnikami. Pojawiło się pytanie, czy modele AI staną się nowymi kuratorami kultury, decydującymi o tym, które tytuły będą widoczne, a które pozostaną poza uwagą odbiorców.
Wiele miejsca poświęcono również prawom autorskim. Uczestnicy debaty zwracali uwagę, że obecne regulacje nie nadążają za tempem rozwoju technologii. Nadal otwarte pozostają pytania o wykorzystywanie utworów do trenowania modeli AI, odpowiedzialność za naruszenia praw autorskich czy zasady wynagradzania twórców, których praca staje się częścią cyfrowego ekosystemu zasilającego sztuczną inteligencję. Rozmowa dotyczyła zmian zachodzących po stronie samych odbiorców. Tradycyjne wyszukiwanie coraz częściej zastępowane jest zadawaniem pytań systemom AI, które dostarczają gotowe odpowiedzi i rekomendacje. To oznacza konieczność dostosowania sposobu prezentowania książek do nowej rzeczywistości, w której o widoczności treści mogą decydować nie tylko użytkownicy, ale również algorytmy odpowiadające za generowanie odpowiedzi.
Istotnym tematem był wpływ AI na twórczość oraz rynek wydawniczy. Uczestnicy zwracali uwagę zarówno na potencjał nowych narzędzi, jak i na zagrożenia związane z masowym generowaniem treści. Dyskutowano o zjawisku zalewu internetu materiałami tworzonymi automatycznie, pojawianiu się książek i poradników generowanych przez AI oraz ryzyku stopniowej dewaluacji słowa pisanego i deklaracji Audioteki „Human first”. Jednocześnie podkreślano, że technologia nie eliminuje potrzeby jakości, wiarygodności i odpowiedzialności za publikowane treści. Wśród poruszanych tematów znalazła się również przyszłość audiobooków, rozwój syntetycznych głosów oraz możliwości wykorzystania AI do zwiększania dostępności treści. Zwracano uwagę, że technologie te mogą otworzyć nowe możliwości dla odbiorców, jednocześnie nie zastępując wartości wynikającej z ludzkiej interpretacji, doświadczenia i kreatywności.
Choć czas przeznaczony na debatę nie pozwolił na rozwinięcie wszystkich poruszonych zagadnień, uczestnikom udało się nakreślić mapę najważniejszych wyzwań stojących przed branżą książki. Wspólnym mianownikiem rozmowy było przekonanie, że przyszłość rynku będzie zależała nie tylko od rozwoju technologii, ale również od zdolności do ochrony twórczości, budowania zaufania i zachowania autentyczności w świecie coraz silniej kształtowanym przez algorytmy.
Dziękujemy gościom oraz uczestnikom za obecność i aktywny udział w dyskusji. Mamy nadzieję, że rozmowa rozpoczęta podczas Międzynarodowych Targów Książki będzie kontynuowana podczas kolejnych wydarzeń poświęconych przyszłości rynku książki i nowych technologii.